Recensies

Mind over matter (Schrijverspunt):

Fantastisch. Dat is het enige woord waarmee ik ‘Het Experimentator-effect’ in een enkel woord kan vangen. H.P. Vrijdag schreef dit 303 bladzijden tellende boek dat ons een blik gunt door de scheurtjes van de werkelijkheid. Wat is echt? Wat beelden we ons in?

Verwacht niet dat je een eenduidig antwoord krijgt, want het boek is eerder een filosofische beschouwing, vragen op een antwoord, dan een antwoord op een vraag, maar dat maakt het juist zo geweldig om te lezen. Alle opties staan open. Het boek legt een mooie link tussen filosofie, wetenschap (is dat wel zo verschillend?) en zintuiglijke ervaringen, met soms verrassende uitkomsten. Het hoofdstuk over het placebo-effect is buitengewoon interessant. Ook onder-werpen zoals optische illusies, toeval, en tijd worden benaderd, en dat alles in één groot, goed leesbaar verhaal.

Als je geïnteresseerd bent in zaken als ‘mind over matter’, deeltjes en golven, en de werking van je brein, dan zul je dit boek met veel plezier lezen. Hier en daar staat een illustratie om het verhaal wat te verduidelijken. Bronnen worden onderaan de pagina’s vermeld. Minpuntje: eerste druk bevat enkele typefouten. Toch lezen, dit boek is geweldig!

© Ulrike Bonnema / Schrijverspunt

Het leven als een groot experiment (Bodhtv)

We gaan naar school of naar het werk. We komen thuis en eten. We gaan sporten of op de bank zitten. En zo gaat het maar door, week in week uit. We leven in patronen. Maar waarom eigenlijk en hoe bewust kiezen we onze routines?

Op het moment dat ik me dit afvraag kijk ik uit het raam. Ik zie auto’s voorbij komen en een vogel op een tak landen. Twee beelden. Maar wat zeggen ze? Waarom zijn ze er? Of bedenk ik me dat ze er zijn? Nee, ik word niet gek, maar wordt even overvallen door de vraag waarom we hier op deze ‘fucking’ planeet rondlopen. Want wat is dat eigenlijk, die ‘werkelijkheid’ waarin we leven en waarover we met zijn allen praten en nadenken?

Het experimentator effect
In dezelfde week dat ik me dit afvraag ben ik ook aan het lezen in het boek Het experimentator effect. Op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheid van Peter Vrijdag. Deze schrijver stelde zich een soortgelijke vraag, met betrekking tot de werkelijkheid, getuige de flaptekst van het boek:

“Onze werkelijkheid... We ruiken, voelen, horen, zien en proeven `m, maar bestaat hij eigenlijk wel? Wat is écht en wat beelden we ons in?”

Heb je ook wel eens een periode waarin niets lijkt te lukken? Vast wel. Je hebt de neiging om negatief te denken en alles lijkt tegen te zitten. Maar heb je er wel eens bij stil gestaan dat er een verband tussen die twee zou kunnen zijn? De schrijver Peter Vrijdag bemerkte tijdens een negatieve periode dat de ‘ongelukjes’ niet uit de lucht komen vallen. Zo schrijft hij op zijn website:

“Alles zat me tegen. Het vreemde was dat ik alles wat me overkwam van tevoren al een keer had gedacht. De tegenslagen kwamen daarna dus niet echt als een verrassing. Na een poosje begon het me wel op te vallen: waarom kwam de werkelijkheid zo overeen met mijn denken? Ben ik zo goed in het voorspellen van de toekomst, of hebben mijn gedachten er iets mee te maken?”

Scheppende gedachten
Volgens Peter Vrijdag is de fysieke werkelijkheid niet iets wat buiten jou en los van jezelf bestaat. Kijk om je heen. De wereld waarin je loopt, zit, staat ben je zelf:

“Materie kan opduiken of veranderen omdat je kijkt, ziektes genezen of ontstaan omdat je dat waarschijnlijk vindt, waanbeelden, vooroordelen en psychoses, zelfs de tijd, leeftijd en het verleden zijn wat je ervan verwacht. De fysieke werkelijkheid is een hele slimme illusie van ons eigen brein.”

In Vrijdags filosofie heeft de gedachte een scheppende kracht. De onderzoeker, het subject, heeft invloed op de werkelijkheid. Dat verklaart wellicht ook de titel: wij zijn geen vaststaand onderdeel van de werkelijkheid, maar zijn als onderzoekers in een constant voortdurend experiment. De werkelijkheid staat dus niet vast. Laten we dit even proberen wat concreter te maken.

Synchroniciteit
Ieder van ons kent vast wel het zogenaamde ‘placebo effect’. We denken dat iets een medicijn is en het werkt. Terwijl er geen werkzame stoffen in zitten. Dus wat wij denken heeft aantoonbaar invloed op hoe we ons voelen. Een ander voorbeeld is het hypnose effect. Ik heb mensen onder hypnose zien genieten van een heerlijke sappige sinaasappel, terwijl ze in feite een zure citroen aten. Voor hen was de werkelijkheid gelijk aan wat zij aanzagen voor de werkelijkheid. 

Over toeval gesproken. Heb je wel eens de ervaring gehad dat je aan een bepaald probleem of oplossing dacht om er vervolgens iets over te zien of te horen? Of dat je aan iemand dacht, waarop een moment later die persoon belt. Jung noemde introduceerde de term ‘synchroniciteit’ om dit fenomeen te duiden. Zo was ik de dag dat ik dit schreef met een ingewikkeld dossier op het werk bezig. Ik kwam er niet helemaal uit. Op het moment dat ik aan iemand dacht om te raadplegen, nam die persoon zelf contact met me op. Volgens de auteur HP Vrijdag komt dit omdat je krijgt wat je onderbewustzijn verwacht, waar je op hoopt, of waar je bang voor bent. Zo schrijft hij in een artikel in Het Boeddhistisch Dagblad:

“Een boeddhist zal nooit zeggen: wat toevallig! Die denkt: wat betekent het dat dit nu gebeurt? Je hoeft je dat natuurlijk niet bij alles af te vragen, maar als sommige dingen je steeds maar blijven overkomen, dan zou je je weleens af kunnen vragen: waarom? Misschien probeert je onderbewustzijn je iets duidelijk te maken.”

Niks weten
In wat voor werkelijkheid leven we? En hoe zit de ‘fucking’ planeet nou elkaar? Antwoorden op die vragen heb ik niet gekregen na het lezen van dit boek. Sterker nog, ik heb alleen maar meer vragen. Zoals de schrijver het zelf al treffend verwoordt:

“Ik kan me voorstellen dat u zich licht zeeziek voelt na het lezen van dit boek.”

Toch heeft het boek me wel een zekere overtuiging gegeven. Wij zijn niet allemaal makke lammetjes in de wereldse weide. De werkelijkheid richt zich naar wat wij denken, op een onbewust niveau. We zijn niet aan ons lot overgelaten. Alles wordt gevormd door de geest. Adem de wereld dus in en uit. Jij bent de werkelijkheid.

Waar ik tegelijkertijd van overtuigd ben geraakt is dat we eigenlijk helemaal niets weten, als er niets is dat vastligt. Is dat niet bevrijdend? Het idee van jezelf overboord gooien? Om je niet te gedragen volgens dat idee of naar wat anderen van je denken. Maar het leven onderzoeken, als één groot experiment. Het te doorleven, zonder te denken dat je nu dan eindelijk begrijpt hoe de wereld in elkaar zit. Want dat zullen wij als mensen nooit weten.

Recensie door Jeroen Maas op Bodhitv.nl

Een dolle rit

HP Vrijdag heeft een meesterwerkje geschreven. Echt, ik meen het. Wat hij in zijn boek presenteert is wonderbaarlijk, hoe hij dat doet al evenzeer. ‘Wetenschapsfilosofie tot het gaatje’, zo omschrijft hij het zelf. Mij gaf het lezen in elk geval het gevoel in een achtbaan te zitten die niet alleen de aardse atmosfeer achter zich gelaten had, maar tevens het ons bekende universum. Het tekent het bevreemdende effect dat van de onderzoeksresultaten van de moderne kwantumfysica uitgaat. Tegelijk weten we dat wat Vrijdag doet, en hij treedt daarmee in de voetsporen van een auteur als McTaggert, louter het beschrijven van de werkelijkheid behelst. Voor zover deze bestaat althans. Een dolle rit. 

Recensie door Niels Brummelman (Paravisie)

Bestaan we wel?

'Als je 's morgens je ogen opendoet, stroomt hij naar binnen.... De werkelijkheid, we ruiken, voelen, horen, zien en proeven 'm. Maar bestaat hij eigenlijk wel? Wat is écht en wat beelden we ons in?' Het boek Het experimentator effect – Op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheid van schrijver Peter Vrijdag voert ons langs de broze wanden van de realiteit die we normaal nooit zien, maar waar we iedere seconde van de dag mee te maken hebben. Schrijfster en recensente Sarah Morton: "Dit boek verruimt je wereldbeeld en laat je als lezer de 'werkelijkheid' in twijfel trekken.


In zijn boek 'Het experimentator effect' trekt Peter Vrijdag alles wat we als vanzelfsprekend beschouwen in twijfel. Is er een objectieve werkelijkheid. Bestaan we eigenlijk wel?

De materie is niet zo vast als we denken. De hele omgeving paste zich aan de werkelijkheid aan. Zo kunnen pessimistische verwachtingen iemand letterlijk ziek of gehandicapt maken. In dit boek heet dit het nocebo-effect of: we zijn als mens zeer gevoelig voor suggesties. We kunnen letterlijk ziek worden van een bericht over 'kankerverwekkende stoffen in de lucht,' ook als we die stoffen helemaal niet binnen hebben gekregen.

Er zijn mensen gestorven aan een 'levensbedreigende' ziekte die bij nader inzien niet dodelijk bleek te zijn. Het was niet de aandoening zelf, maar de verwachting waar een persoon aan bezweek. 'U heeft niet lang meer te leven' kan letterlijk een dooddoener zijn.

Andersom, als we positieve verwachtingen hebben van iets, komen deze ook uit. Topsporters bijvoorbeeld visualiseren hun acties. Om te bestuderen wat ze moeten doen, of om een positief vooruitzicht te creëren? Je kunt pas iets volbrengen als je je het kunt voorstellen. Alsof iets al werkelijkheid ís. Mensen kunnen genezen van terminale ziekten, door met heel hun wezen te geloven beter te kunnen worden.

Kunnen we iets laten verschijnen, simpelweg door het ons voor te stellen? Zijn het onze eigen onbewuste verwachtingen die iets laten gebeuren? Een placebo geeft vaak dezelfde positieve resultaten als een erkend medicijn. Bij homeopathische middelen is de werkzame stof vaak zo verdund dat er alleen nog de mógelijkheid bestaat dat de stof erin zit. Toch zweren velen erbij en knappen ze er daadwerkelijk van op.

Of een middel of behandeling werkt, hangt vooral af van het vertrouwen van de patiënt én dat van de arts. 'Placebo' is Latijns voor: ik wil behagen. Wij associëren het met een zoethoudertje, een nepmiddel. Gebakken lucht. Alvorens iets af te doen als kwakzalverij, dienen we ons bewust te zijn van het effect op lichaam en geest. Vaak is het liefde, troost, geruststelling en geloof waardoor iemand geneest en niet de werkzame stof of de ingreep zelf.

Ook onverwerkte gevoelens, ervaringen en conflicten worden niet vermeden in dit boek. Onopgeloste stress kan je uit evenwicht brengen en je zelfs de grip op de 'realiteit' doen verliezen. Belangrijke thema's in je leven zullen steeds vroeg of laat weer opduiken. Een bepaalde levensles zal je blijven tegenkomen.

Sommige gebeurtenissen (die samenvallen) zijn al te toevallig. Welke betekenis zit daarachter? Is het een signaal van het onderbewuste, bijvoorbeeld dat je iets in je leven 'moet' veranderen? Soms reikt het lichaam je een nieuwe kans of een inzicht aan. Wetenschap, de invloed van gedachten, illusies, tijd, spiritualiteit, de sluier van Maya, en toveren, op al deze onderwerpen gaat schrijver Peter Vrijdag in.

Het boek nauwelijks samen te vatten. Al willen we nog wel vermelden dat de auteur ook kritiek durft te hebben op de psychiatrie, waar volgens hem vooral symptomen worden onderdrukt en mensen in de rol van een patiënt worden geduwd in plaats van te kijken naar de oorzaak van bepaalde problemen en naar een patiënt te luisteren en perspectieven te bieden.

In zijn boek probeert de auteur vooral aan te tonen dat we onze eigen werkelijkheid creëren. We zijn tot alles in staat, zolang het geloofwaardig is. Het boek is om die reden al een stimulans om je leven ten positieve te veranderen en te zorgen dat je gezondheid in de juiste handen ligt: je eigen handen.

Al met al een boeiend boek, waarin de auteur ook zijn eigen ervaringen betrekt. Het boek verruimt je wereldbeeld en laat je als lezer de 'werkelijkheid' in twijfel trekken. Het experimentator effect is een echte aanrader.

Het experimentator effect -Op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheidvan Peter Vrijdag werd uitgebracht door Uitgeverij Agnost.  

Boekbespreking Het Experimentor Effect op Ziezózon door door Sarah Morton.

De realiteit is rekbaar

“Als je ‘s morgens je ogen opendoet, stroomt hij naar binnen…. De werkelijkheid, we ruiken, voelen, horen, zien en proeven ‘m. Maar bestaat hij eigenlijk wel? Wat is écht en wat beelden we ons in? Het experimentator-effect voert ons langs de broze wanden van de realiteit die we normaal nooit zien, maar waar we iedere seconde van de dag mee te maken hebben.”

Het experimentator-effect trekt alles wat we als vanzelfsprekend beschouwen, in twijfel. Is er een objectieve werkelijkheid? Bestaan we eigenlijk wel?
De materie is niet zo vast als we denken.

Het speciale onderwijs was ervan overtuigd dat ik mijn hele leven aangewezen zou zijn op ‘hulp’ en dat 24-uurszorg geboden zou zijn. Op dat moment leken ze daar gelijk in te hebben. De hele omgeving paste zich aan deze werkelijkheid aan. In dit boek heet dit het nocebo-effect. Pessimistische verwachtingen kunnen iemand letterlijk ziek of gehandicapt maken.
Zelf geloofde ik met heel mijn wezen dat er een ander leven voor mij in het verschiet ligt, alleen was ik niet bij machte om op eigen kracht aan mijn zelfstandigheid te werken. Totdat er een begeleidster in mijn leven kwam die mijn kwaliteiten en mogelijkheden erkende.
Samen gingen we aan het werk. Zelfstandig leren reizen, zodat ik niet meer met de taxi hoefde. Inmiddels woon ik op mezelf, tegen alle prognoses in en met steun van mensen die achter me staan. De zwartkijkers van het eerste uur hebben het nakijken. Ik kan alleen maar beamen hoe krachtig suggesties zijn.

We zijn gevoelig voor suggesties. We kunnen ziek worden van een bericht over ‘kankerverwekkende stoffen in de lucht’ ook als we die stoffen helemaal niet binnen hebben gekregen. Andersom, als we positieve verwachtingen hebben van iets, komen deze ook uit.
Topsporters visualiseren hun acties. Om te bestuderen wat ze moeten doen, of om een positief vooruitzicht te creëren? Je kunt pas iets volbrengen als je je het kunt voorstellen. Alsof iets al werkelijkheid ís.

Er zijn mensen gestorven aan een ‘levensbedreigende’ ziekte die bij nader inzien niet dodelijk bleek te zijn. Het was niet de aandoening zelf, maar de verwachting waar een persoon aan bezweek. ‘U heeft niet lang meer te leven’ kan letterlijk een dood-doener zijn. Andersom zijn er mensen genezen van terminale ziekten, door met heel hun wezen te geloven beter te kunnen worden. Een placebo geeft vaak dezelfde positieve resultaten als een erkend medicijn. Bij homeopathische middelen is de werkzame stof vaak zo verdund dat er alleen nog de mógelijkheid bestaat dat de stof erin zit. Toch zweren velen erbij en knappen er daadwerkelijk van op.

Of een middel of behandeling werkt, hangt vooral af van het vertrouwen van de patiënt én dat van de arts.
‘Placebo’ is Latijns voor: ik wil behagen. Wij associëren het met een zoethoudertje, een nepmiddel. Gebakken lucht. Alvorens iets af te doen als kwakzalverij, dienen we ons bewust te zijn van het effect op lichaam en geest. Vaak is het liefde, troost, geruststelling en geloof dat iemand geneest en niet de werkzame stof of de ingreep zelf.

Ook onverwerkte gevoelens, ervaringen en conflicten worden niet vermeden in dit boek. Onopgeloste stress kan je uit evenwicht brengen en je zelfs de grip op de ‘realiteit’ doen verliezen. De auteur durft ook kritiek te hebben op de psychiatrie, welke vooral symptomen onderdrukt en mensen in de rol van een patiënt duwt dan te kijken naar de oorzaak van bepaalde problemen en iemand te horen en perspectieven te bieden.

Belangrijke thema’s in je leven zullen steeds vroeg of laat weer opduiken. Een bepaalde levensles zul je blijven tegenkomen. Kunnen we iets laten verschijnen, simpelweg door het ons voor te stellen? Zijn het onze eigen onbewuste verwachtingen die iets laten gebeuren?

Sommige gebeurtenissen (die samenvallen) zijn al te toevallig. Welke betekenis zit daarachter? Is het een signaal van het onderbewuste, bijvoorbeeld dat je iets in je leven ‘moet’ veranderen? Soms reikt het lichaam je een nieuwe kans of een inzicht aan.
Wetenschap, de invloed van gedachten, illusies, tijd, spiritualiteit, de sluier van Maya, en toveren, op al deze onderwerpen gaat Het experimentator-effect in. Het is nauwelijks samen te vatten.

De realiteit is rekbaar. Dit boek toont aan wat ik al voelde: we creëren ons eigen werkelijkheid. We zijn tot alles in staat, zolang het geloofwaardig is. Het is zeker een stimulans om je leven ten positieve te veranderen en te zorgen dat je gezondheid in de juiste handen ligt: je eigen handen.

Al met al een boeiend verslag, waarin de auteur ook zijn eigen ervaringen betrekt. Het verruimt je wereldbeeld en laat je zaken in twijfel trekken. Het experimentator effect verdient een brede verspreiding.

Recensie door Sarah Morton (Dus!)

Een meesterwerk in zijn genre

Er zijn van die boeken waarbij je als lezer een gezonde jaloersheid voelt voor de schrijver. Omdat je zelf zo'n kunstwerk had willen schrijven, maar stiekem weet dat het talent daarvoor ontbreekt. 'Het Experimentator Effect' is zo'n boek. Geschreven door HP Vrijdag. Met als ondertitel 'op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheid' is het een soort‘What The Bleep Do We Know’ in boekvorm, maar dan diepgaander en leuker geschreven. Een werk voorbij de zintuigen. Een aanrader waarvan we nu gaan vertellen waarom hij ook bij u in de kast moet staan.


Allereerst: schrijver HP Vrijdag verdient een serenade op de loftrompet. Er zijn namelijk weinig mensen die in hun eerste werk kunnen neerzetten wat hij voor elkaar kreeg. Wetenschappelijke pageturners, die zijn niet bepaald dik gezaaid.


Hij zag al langer dat de werkelijkheid is wat wij ervan maken. Dat de werkelijkheid een illusie van het brein is. En dat gaat vér. Erg ver. Met behulp van tientallen onderzoeken aan topinstituten laat de schrijver bijvoorbeeld zien dat het Placebo-effect (en het minder bekende Nocebo-effect) een niet te verwaarlozen fenomeen is. Sterker nog, onderzoek lijkt te vertellen dat merendeel van de geneeskrachtige effecten te danken zijn aan de verwachting dat er effect zal zijn. Mensen die geloven te genezen, die maken meer kans op te genezen omdat het geloof voor een fysiologische reactie lijkt te zorgen. Dat strekt zo ver dat zoutwater dezelfde uitwerking als morphine krijgt. Zó ver dat mensen die denken een chemokuur te ontvangen, maar in't echt gewoon een placebo toegediend krijgen, óók hun haar verliezen en misselijk worden. In het boek worden vele onderzoeken vermeld, inclusief bronnen. Dat is inzichtelijk, maar het is vooral indrukwekkend. De ondergewaardeerde kracht van het Placebo komt uitstekend naar voren, en de heldere laagdrempelige schrijfstijl zet de deur open om ook breder aan de realiteit te gaan twijfelen.


Het boek noemt het Experimentator Effect. Een minder aanlokkelijke titel was geweest 'Wat is onze invloed en rol als waarnemer op het leven om ons heen?'. Het wordt al snel duidelijk dat veel van hetgeen wij doormaken gebeurt omdat we het verwachten. Voor HP Vrijdag is dat voldoende reden om te kijken of dit effect nog verder gaat. In welke mate bepalen we ons eigen leven? Wat zegt de wetenschap over toeval? In welke mate is alles vooraf bepaald, en zijn we met onze hersenen slechts een soort antenne in een groot veld van informatie? In welke mate bestaat het verleden of de toekomst, en wat is het heden? Hoe kan er iets uit chaos ontstaan, en wat is de rol van entropie? Allemaal vragen die in Het Experimentator Effect worden uitgediept, zonder de lezer met een antwoord op te dringen.


Het Experimentator Effect is geen droogwetenschappelijke verhandeling. Hoewel het summum van de natuurwetenschap aan bod komt, blijft het op ieder moment lekker lezen. Er zijn romans die mochten willen dat ze zo vlot langs de ogen gingen. Dit boek bevat dus geen wetenschap waar u bang van hoeft te worden. Integendeel, Het legt op een vlotte manier uit hoe bepaalde ingewikkelde concepten werken. Dingen die wetenschappers zelf ook niet altijd even makkelijk kunnen uitleggen. De werking en invloed van kwantumverstrengeling, bijvoorbeeld. Of de (in potentie) volheid van de leegheid. Er is een oud Chinees spreekwoord dat zegt "het laatste dat een vis in de vijver ziet, is het water om hem heen". HP Vrijdag verandert dit en brengt met zijn boek wat kleurstof in het water, opdat het voor iedereen te zien is.


Dat het ook nog eens een persoonlijke verhaal is, waarbij de auteur niet schroomt om vermakelijkeanecdoteste vermelden, maakt het extra leesbaar. Het boek bevat humor, zelfrelativering en inzicht. Ondertussen slaat het de brug tussen verschillende werelden; hoofdzakelijk die tussen spiritueel en materieel. Met zijn 303 bladzijden voelt het op geen enkel punt te langdradig. We hebben sommige hoofdstukken zelfs met plezier meermaals gelezen. Om te laten inwerken, want hoewel alles helder wordt uitgelegd zult u als lezer merken dat het al snel deurtjes in de eigen geest open zet. Dat vinden wij erg fijn. Als u daar ook zo over denkt, dan wijzen we u graag de weg naar Het Experimentator Effect.


Zijn er dan echt geen kanttekeningen te plaatsen? Inhoudelijk niet, nee. Dit is gewoon een érg goed, leerrijk en vermakelijk boek. Sommige zinnen zijn slechts met 'schoonheid' te omschrijven. Nagenoeg iedere bewering is met een bron te checken. Over de vorm valt ook weinig te kritikasteren, want die is gelikt. Echter is de auteur, die het boek in eigen beheer heeft uitgegeven, iets te laks geweest door geen eindcorrector in te schakelen. Zijn woorden, niet de onze. Zeker naar het einde van het boek toe zijn er kleine doch opvallende tik- en spelfoutjes te vinden. In de tweede druk zal dat worden opgelost, dus waar we het boek nu een 9,9 op tien geven, wordt dat nog een dikke 10. Zeggen we zelden, maar dit boek vinden we een meesterwerk in zijn genre. Voor zover er al een genre is waar dit helemaal in past. Prijs: 22,90 euro.


Recensie Grenswetenschap door Tim de Enchanter

Wat is werkelijkheid?

Wij mensen zijn al snel geneigd om alles wat we zien of horen of voelen voor waar aan te nemen. Maar is het wel waar? Is het wel echt? Werkelijkheid staat namelijk zo dicht bij de illusie dat de twee soms niet van elkaar te onderscheiden zijn.

In het boek ‘Het experimentator-effect. Op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheid‘ laat schrijver Peter Vrijdag zien dat de grens tussen werkelijkheid en illusie flinterdun is. Het boek – boordevol harde wetenschap en fascinerende wetenschapsfilosofie – laat aan de hand van interessante voorbeelden zien dat maar weinig is wat het lijkt.

Illusie
Wat is de werkelijkheid? En bestaat ‘de werkelijkheid’ eigenlijk wel? Is het niet zo dat we allemaal een eigen werkelijkheid hebben? Het is een interessante kwestie, maar wel eentje die veelal wat abstract blijft. Maar niet in het boek van Vrijdag. Met behulp van wetenschappelijke onderzoeken en aansprekende voorbeelden brengt hij deze fascinerende gedachtegang tot leven. Zo pakt hij er bijvoorbeeld de optische illusie bij. U ziet ‘m hiernaast. Ziet u ook een witte driehoek? Bijzonder, want deze bestaat helemaal niet. Wanneer we dit plaatje waarnemen, voegt ons brein er wat informatie aan toe, zodat het plaatje (wat op zichzelf eigenlijk heel gek is) wat logischer wordt.

Placebo
Uit de optische illusie blijkt al dat wat wij als de werkelijkheid beschouwen, sterk afhankelijk is van ons eigen perspectief. Maar soms gaat dat nog een stap verder. In 1994 verzamelde chirurg J. Bruce Moseley tien mannen die artritis in de knie hadden. Hij vertelde ze alle tien dat hij ze ging opereren. De mannen werden verdoofd en de operatie volgde. Bij twee mannen schraapte hij wat kraakbeen weg en spoelde hij de knie. Bij drie mannen spoelde hij enkel. En vijf mannen opereerde hij niet eens. Hij maakte alleen enkele sneetjes in de knie zodat de mannen zouden denken dat ze geopereerd waren. Zes maanden later hadden alle mannen aanzienlijk minder pijn in de knie. (Nep)Operatie geslaagd! Maar wat is nu werkelijkheid? Was de pijn die de mannen voelden wel echt? Bepaalden hun gedachten niet wat ze voelden en was dat gevoel dus eigenlijk niet echt?


Ouderdom
En als dat met pijn zo werkt, hoe zit het dan met ouderdom? Ook daarvoor kan Vrijdag een interessant experiment aanhalen. Onderzoekers verzamelden twee groepen mannen die tussen de 70 en 80 jaar oud waren. De eerste groep werd naar een huis gebracht waar de heren de opdracht kregen om zich te gedragen als jonge mannen die in de jaren ’50 leefden. De tweede groep kwam een week later in het huis aan (toen de eerste groep alweer weg was) en kreeg de opdracht om zich enkel dingen uit de tijd dat ze jong waren, te herinneren. In het huis stonden alleen maar dingen uit de jaren ’50: een zwartwit tv, een oude radio, etc. De mannen moesten zelfs praten over zaken uit de jaren ’50: bijvoorbeeld de Koude Oorlog en de lancering van de eerste Amerikaanse satelliet. De eerste groep sprak erover alsof deze er middenin zat. De tweede groep haalde er herinneringen over op. Na enige tijd keken de onderzoekers hoe het met de mannen ging. Tot hun stomme verbazing waren alle mannen na die week in het huis fitter. Ze scoorden beter tijdens IQ-testen, liepen beter, hadden flexibelere gewrichten, minder last van artritis, enzovoort. Maar de grootste verbetering maakten de mannen die zich als jonge mannen hadden voorgedaan, door. Hun lichamen leken echt jonger te zijn geworden. “Aan het eind van deze studie, speelde ik touch football met deze mannen, waarvan sommigen niet langer met een stok liepen,” zo zou onderzoeker Ellen Langer na afloop van het experiment verklaren.

Meer
Naast het placebo en de optische illusie komen nog veel meer voorbeelden aan bod die erop wijzen dat de werkelijkheid in veel gevallen door onszelf wordt gecreëerd. Eng of hoopgevend?

Wie gek is op harde wetenschap, maar ook niet terugdeinst voor wat wetenschapsfilosofie zou dit boek toch echt een kans moeten geven. Alleen al vanwege de vele razend-interessante studies die Vrijdag aanhaalt, is zijn boek de moeite waard. Een antwoord op zijn centrale vraag – bestaat de werkelijkheid – vindt hij niet. Maar hij geeft ons wel voldoende stof mee om verder over die vraag te filosoferen. Het boek kan u ook iets kritischer maken en uw kijk op wat u voorheen voor de werkelijkheid aanzag voorgoed veranderen. Bovendien roept het boek ook genoeg andere interessante vraagstukken op. Want als we de werkelijkheid (deels) zelf scheppen met onze gedachten, kunnen we deze toch misschien ook (deels) met onze gedachten veranderen en verbeteren? 

(Scientias.nl, door Caroline Kraaijvanger)

Een aanrader

In welke mate beïnvloedt de onderzoeker het onderzochte? Indien je ooit de film 'Further down the rabbit hole' hebt gezien, het vervolg op 'What the Bleep do we know!?', dan heb je reeds een idee verkregen van het zogenaamde 'Double-split experiment'. In dit boek wordt het niet enkel en alleen veel duidelijker omschreven, maar dient het ook als één van de meest belangrijke uitgangspunten.Gurdjieff zei 100 jaar geledenreedsdat het onderbewustzijn ons bewustzijn zou moeten worden. Toegegeven: geen mens die Gurdjieff begrijpt, maar dit boek is wél een meest interessante aanloop naar dat begrijpen. Het gebeurt zelden dat ik een boek voor de tweede maal lees - of, zoals in dit geval - dat ik hoofdstukken drie- tot viermaal doorneem. Dit werk is een aanrader. Hoe absurd het ook klinkt: het is dermate goed, dat ik je aanraad er twee van aan te schaffen.


(Spiritualia België door Angelus)

Boekbespreking Astroblogs 

Een poosje terug verscheen bij uitgeverij Agnost het door H.P. Vrijdag geschreven boek‘Het Experimentator-Effect’, dat als ondertitel ‘op zoek naar scheurtjes in de werkelijkheid’ heeft. De uit Eindhoven afkomstige auteur stuurde mij ook een exemplaar om het te lezen en beoordelen, iets wat ik eigenlijk nooit doe voor de Astroblogs – boeken recenseren dus. Maar ach, eens moet de eerste keer zijn, dus toog ik aan de slag om het boek te lezen. OK, da’s voor mij al een hele opgave, want eerlijk gezegd is het lang geleden dat ik een boek helemaal uit las, behalve dan wat thrillers en Harry Potters op m’n E-reader.

Het kostte een poos, maar ik heb het boek helemaal uitgelezen en dat wil wat zeggen! En ja, laat ik maar gelijk met de deur in huis vallen: het is een verdraaid interessant boek. OK, er staan wel wat typo’s in en af en toe onjuistheden (1), maar die moet Vrijdag maar in een volgende druk rectificeren.Het boek is door talloze anderen al beoordeelden die zijn er geloof ik net als ik best wel enthousiast over. Ik vind het lastig om de essentie van het boek weer te geven, maar ik geloof dat ik wel kan stellen dat Peter Vrijdag in het boek probeert om de wereld áchter de gewone wereld te ontdekken. En via allerlei ervaringen, waarnemingen en experimenten van hemzelf en van vele anderen komt hij tot de conclusie dat de wereld, die zogenaamd objectieve werkelijkheid om ons heen, slechts een illusie is, een door onszelf gecreëerde werkelijkheid. Een mix van natuurwetenschappelijke experimenten, zoals velen uitgevoerd hebben in het kader van de Quantum Mechanica (QM), en filosofische en religieuze gedachten, zoals geformuleerd door mensen als Jung en Boeddha, brengt Vrijdag tot de conclusie dat we leven in een wereld die we zelf middels onze gedachten hebben geschapen. “Voor iets geobserveerd kan worden moet het bestaan, maar om te bestaan moet het eerst geobserveerd worden“, schrijft hij ergens in z’n boek. Da’s ook meteen hetgeen ik uitdrukkelijk niet kan geloven, dat wij de werkelijkheid om ons heen creëren. Ik ben het wat dat betreft met de stelling eens, die de beroemde John Wheeler ooit naar voren bracht, namelijk dat we leven in een participatoir heelal, een heelal waarin we als het ware mee participeren. Door de QM zijn we al met de neus op de feiten gedrukt dat we met het waarnemen van de atomen invloed uitoefenen op diezelfde atomen en dat we dus nooit objectief kunnen vaststellen hoe die wereld er exact uitziet. Niet voor niets zit er een onzekerheid gebakken in de kosmos, zoals het Onzekerheidsprincipe van Werner Heisenberg laat zien. Maar verder dan die beïnvloeding van de ons omringende wereld wil ik niet gaan. Met de stelling dat de wereld een schepping van onze gedachten is stel je in feite de mens weer centraal, net zoals de kerk eeuwenlang de aarde in het middelpunt van de wereld plaatste. Mijn beeld blijft toch van de mens die pas op de laatste bladzijde van de encyclopedie genaamd ‘Heelal’ komt kijken, een dikke encyclopedie van ruim dertien delen, ieder deel duizend bladzijden lang en iedere bladzijde 1 miljoen jaar voorstellend. Op bladzijde 1 van deel 1 begint het heelal met de oerknal, op de laatste bladzijde van het laatste deel komen wij als mensen een keertje om de hoek kijken. Precies zoals Robbert Dijkgraaf het ons liet zien in z’n geweldige presentatie bij De Wereld Draait Door. Dat plukje leven op de planeet genaamd Aarde, rondraaiend bij één van de miljarden sterren in het Melkwegstelsel, dat zelf weer één van de vele miljarden sterrenstelsels in het heelal is, dat volkje van intelligente wezens dat in de laatste alinea van die dikke encyclopedie om de hoek komt kijken is deel van het lokale heelal, is actief participant van datzelfde stukje wereld, maar het is m.i. geen producent – géén geestelijk vader om het maar even in dit soort termen te zeggen – van het heelal.

OK, Vrijdag zal wellicht betogen dat we met z’n allen denken dat de wereld 13,7 miljard jaar oud is, dat we met z’n allen denken dat er miljarden sterrenstelsels zijn en dat we met z’n allen denken dat er vier natuurkrachten zijn die de hele wereld letterlijk en figuurlijk draaiende houden. Maar ik kan dat moeilijk vatten. De triljarden botsingen van protonen in de Large Hadron Collider van CERN hebben ons op 4 juli j.l. laten zien dat het Higgs boson een massa moet hebben van 125,5 GeV. Ik kan mij niet voorstellen dat díe massa een product van onze ‘geestelijke inspanning’ is. Met Peter Vrijdag ga ik mee dat er meer achter de ‘schijnbare werkelijkheid’ zit, dan we zo op het eerste gezicht vermoeden. Ik heb daaraan in talloze blogs in het verleden al aandacht besteed.(2)

Ik denk dus ook wel dat er meer achter die schijnbare werkelijkheid zit – noem het van mijn part meer tussen hemel en aarde. Door allerlei onderzoek krijgen we daar af en toe een glimp van te zien, maar de vraag is natuurlijk in hoeverre die andere wereld zich laat zien. Theorieën van supersymmetrie en snaren gaan uit van meer dimensies dan de bekende vier ruimtetijd-dimensies. De zwaartekracht zou in onze vierdimensionale wereld zo zwak zijn, omdat z’n kracht als het ware wegvloeit in die extra dimensies, die we niet opmerken omdat ze gecompactificeerd zijn. Wellicht zit daar in die extra dimensies ook wel een hele wereld verborgen, met nog veel meer zaken die zich daar afspelen.

Afijn, zoals ik zei is het Experimentator-Effect van Peter Vrijdag een interessant en lezenswaardig boek, dat ik zeker aanraad een keertje te gaan lezen. Je kan het kopen via de boekhandel of via Bol.com, maar je kan het ook rechtstreeks bij de auteur bestellen. Het kost dan € 22,90, Belgische lezers moeten nog € 5,- bijbetalen voor verzendkosten. Meer info: Experimentator-Effect.

Noot:

Zoals dat Albert Einstein een Oostenrijker van geboorte zou zijn – noppes het was een Duitser – en dat neutrino’s verschijningsvormen van quarks zouden zijn. Hoe Vrijdag dat laatste precies voorstelt weet ik niet, moet ‘ie maar een keertje komen uitleggen. Ook zou de LHC 23 km lang zijn, vier km korter dan ‘ie is. []

Zoals in deze:

Pim van Lommel’s boek over bijna-dood-ervaringen, waarin de verstrengeling wordt beschreven van bewustzijn en quantum-mechanica;

Heeft de mens de levensloop van het heelal beïnvloed?,een opzienbarende stelling van Lawrence Krauss en James Dent;

NobelprijswinnaarFrank Wilczek die ons heelal beschouwt als ‘a grid’, zeg maar een soort van matrix;

Het heelal dat aangepast is aan ons– en niet andersom- aldus natuurkundige Andrei Linde;

Een boek over het kosmisch bewustzijn– nee, het was geen boekbespreking.

Zouden we kunnen bemerken dat ons heelal eigenlijk één grote matrix is?

De frappante gelijkenis tussen hersenstructuur en de structuur van superclusters van sterrenstelsels.

En tenslotte sterrenkundige Paul Davies die denkt dat de wetten van de quantummechanica aangepast zijn door louter de waarneming van mensen. []


Recensie door Adrianus V van Astroblogs.nl.

TOP